Geçmişi yüzyıllar öncesine dayanan kılavuzluk hizmeti ile onun kadar eski tarihe sahip olmamasına rağmen, aynı amaçla denizde, can ve mal emniyeti ile çevrenin korunması için yerel kuruluşlarca sunulan Gemi Trafik Hizmetleri (GTH)nin verilmesi sırasında birçok kişi borç altına girmekte, sorumluluk üstlenmektedir. Ancak konunun önemi ile kıyaslandığında mevcut incelemelerin ve yayınların yeterli olmadığı düşünülmektedir. İşbu çalışmada ulusal ve uluslararası çerçevede kılavuzluk ve gemi trafik hizmetleri verilmesi sırasında doğabilecek sorumluluğa dair esaslar incelenmekte olup, bu kapsamda kılavuzluk ve gemi trafik hizmetlerinin tanımlarına, tarihsel gelişimlerine, faaliyetlerine ve ilgili hukuki düzenlemelere de yer verilmektedir. Kılavuzluk ve gemi trafik hizmetleri ile ilgili hukuki ilişkiler ele alınarak, bu hizmetlerin yerine getirilmesinden ileri gelen sorumluluk idari, cezai ve hukuki boyutları ile değerlendirilmektedir. (ÖNSÖZ’den)

-ÖNSÖZ III

-İÇİNDEKİLER V

-KISALTMALAR LİSTESİ XV

-ÖZET XIX

-ABSTRACT XIX

-GİRİŞ 1

BİRİNCİ BÖLÜM – GENEL OLARAK DENİZDE KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ (GTH)

I. TANIM 5

A)  KILAVUZLUK 5

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ 6

II. TARİHSEL GELİŞİM 7

A)  KILAVUZLUK 7

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ 11

III. FAALİYETLERİ 13

A)  KILAVUZLUK 13

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ 14

IV. TÜRLERİ 18

A)  KILAVUZLUĞUN TÜRLERİ 18

1. Kılavuzluk Hizmetinin Zorunlu Olup Olmamasına Göre  Ayırım 18

a) İsteğe Bağlı Kılavuzluk 18

b) Mecburi Kılavuzluk 21

(1) Genel Olarak 21

(2) Mecburi Kılavuzluğa İlişkin Uluslararası Uygulama 24

(3) Türleri 28

i.. Mecburi Sevk ve İdare Kılavuzu 28

ii. Mecburi Danışman Kılavuz 29

2. Kılavuzların Görev Yaptığı Bölge Bakımından Ayırım 32

a) Liman Kılavuzluğu 34

b) Boğaz Kılavuzluğu 34

c) Açık Deniz Kılavuzluğu 35

d) Diğer Kılavuzluk Türleri 36

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN TÜRLERİ 38

1. Liman Gemi Trafik Hizmetleri 38

2. Kıyı Gemi Trafik Hizmetleri 39

3. Bölgesel Gemi Trafik Hizmetleri 39

4. Karma ve Diğer Gemi Trafik Hizmetleri 40

V. KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETİ SİSTEMİ İLE İLGİLİ ULUSLARARASI – ULUSAL KURULUŞLAR 40

A)  ULUSAL KURULUŞLAR 41

1. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 41

2. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 41

3. T. C. Devlet Demiryolları 42

4. Diğer Kuruluşlar 43

B)  ULUSLARARASI KURULUŞLAR 44

VI. KILAVUZLUK İLE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI 46

A)  GENEL OLARAK 46

B)  “KARADAN” YÜRÜTÜLEN FAALİYETLER BAKIMINDAN DEĞERLENDİRME 47

VII. KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ İLE İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER 49

A)  ULUSLARARASI MEVZUAT 49

1. Montrö Boğazlar Sözleşmesi 49

2. Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi (SOLAS) 1974   50

3. IMO Karar ve Tavsiyelerinde Yer Alan Düzenlemeler 53

B)  ULUSAL MEVZUAT 55

VIII. KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN HUKUKİ MAHİYETİ 60

A)  GENEL OLARAK 60

B)  GENEL OLARAK “KAMU HİZMETİ” KAVRAMI 61

C)  İDARENİN KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNE İLİŞKİN GÖREVLERİ 63

1. Kılavuzluk Faaliyetine İlişkin Görevleri 63

2. Gemi Trafik Hizmetlerine İlişkin Görevleri 64

3. Kılavuzluk ve Gemi Trafik Hizmetlerinin İfasında İdare’nin Rolü 67

4. Hukuki Mahiyeti 68

a) Kılavuz Kaptanın Kamu Hizmetine İlişkin Üstlendiği Görevler 68

b) Deniz Trafik Operatörlerinin “Kamu Hizmeti” Niteliğindeki  Faaliyetleri 69

c) Kılavuzluk ve Gemi Trafik Hizmetlerini Veren Kuruluşun Hukuki Statüsü 70

d) Değerlendirme 74

İKİNCİ BÖLÜM – KILAVUZLUK HİZMETİ VE GEMİ TRAFİK HİZMETİ İLGİLİLERİ

I. KILAVUZ KAPTAN 77

A)  TANIM 77

B)  GENEL OLARAK KILAVUZ KAPTANIN FAALİYETLERİNİN KAPSAMI VE GÖREVLENDİRME ESASLARI 78

C)  KILAVUZ KAPTANIN HUKUKİ STATÜSÜ 85

1. Genel Olarak 85

2. Kılavuz ile Kılavuzluk Kuruluşu Arasındaki Hukuki İlişki 87

a) Genel Olarak 87

b) Hizmet Sözleşmesi – İş Sözleşmesi Ayırımı 88

(1) Genel Hizmet Sözleşmesi 88

(2) İş Kanunu Uyarınca İş Sözleşmesi 90

(3) İş Kanunu – Deniz İş Kanunu Ayırımı 91

i.   “Gemi Adamı” Kavramı ve Kılavuz Kaptan Bakımından  Değerlendirme 91

ii.  Kılavuz Kaptana Deniz İş Kanunu’nun Uygulanabilirliğinin  Değerlendirilmesi 93

iii. Sözleşme ve Sözleşmenin Unsurları Açısından Değerlendirme 98

(a)  Kılavuz Kaptanın Bir Süre İşverenine Bağımlılık İlişkisi İçinde Bir Hizmet Görmeyi Vaat Etmesi 98

(b)  Kılavuz Kaptanın Gördüğü veya Vaat Ettiği Hizmetin Bir Ücret Karşılığı Sunulması 101

(c)  Kılavuz Kaptan ile İşvereninin İradelerinin Uyuşması 102

iv. Tarafların Hak ve Borçları Açısından Değerlendirme 103

(a)  Kılavuz Kaptanın Borçları 103

(aa)  Kılavuz Kaptanın Bizzat Çalışma Borcu 103

(bb) Kılavuz Kaptanın Sözleşme Konusu İşi Özenle Yapma Borcu 105

(cc) Kılavuz Kaptanın Sadakat (Bağlılık) Borcu 108

(dd) Kılavuz Kaptanın Akdi Nitelikteki Rekabet Yapmama Borcu (Rekabet Yapmama Sözleşmesi) 110

(ee)  Kılavuz Kaptanın Teslim ve Hesap Verme Borcu 112

(ff)   Kılavuz Kaptanın Fazla Çalışma Borcu 113

(gg)  Kılavuz Kaptanın Düzenlemelere ve Talimatlara Uyma Borcu 114

(hh) Kılavuz Kaptanın İşverenin Denetimine Katlanma Borcu 115

(b)  Hizmet Sözleşmesinde Kılavuzluk Şirketinin Borçları 115

(aa) Kılavuzluk Şirketinin Ücret Ödeme Borcu 115

(bb) Kılavuzluk Şirketinin Kılavuz Kaptana İş Araç ve Malzemeleri Verme Borcu 116

(cc) Kılavuzluk Şirketinin Kılavuzun Giderlerini Karşılama Borcu 117

(dd) Kılavuzluk Şirketinin Kılavuz Kaptanın Kişiliğinin Korunması ile ilgili Borçları-Kılavuz Kaptanı Koruma Borcu- Gözetme Borcu 117

(ee)  Kılavuzluk Şirketinin Diğer Borçları 119

v.   Hizmet İlişkisinin Devri 120

vi. Hizmet Sözleşmesinin Sona Ermesi 122

(a)  Belirsiz Süreli Hizmet Sözleşmelerinin Sona Ermesi 123

(b)  Hizmet Sözleşmesinin Haklı Sebeple (Derhal) Fesih Yoluyla Sona Erdirilmesi 126

vii. Bireysel İş Sözleşmesi – Toplu İş Sözleşmesi Ayrımı 128

3. Hizmet Verdiği Gemi İlgilileri ile Arasındaki Hukuki İlişki 131

a) Donatan 131

(1) Genel Olarak 131

(2) Vekalet Sözleşmesi Hükümleri Çerçevesinde Değerlendirme 134

b) Kaptan ve Diğer Gemi Adamları 138

c) Yük İlgilileri 142

d) Kılavuz Kaptan ile Deniz Trafik Operatörü ve Üçüncü Şahıslar Arasındaki Hukuki İlişki 142

II. DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜ 144

A)  TANIM 144

B)  ATAMA/GÖREVLENDİRME ÇALIŞMA ŞART VE ESASLARI İLE FAALİYETLERİ 145

1. Atama/Görevlendirme Şartları 145

2. Faaliyetleri 149

C)  DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜ İLE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ KURULUŞU ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİ 150

1. Genel Olarak 150

2. Sözleşmenin Unsurları Açısından Değerlendirme 151

3. Tarafların Hak ve Borçları Açısından Değerlendirme 152

a) Deniz Trafik Operatörünün Borçları 152

(1) Deniz Trafik Operatörünün Sözleşme Konusu Üstlendiği Trafik Organizasyon Hizmeti, Bilgi Hizmeti ve Seyir Yardım Hizmetini Özenle Yapma Borcu 152

(2) Deniz Trafik Operatörünün Sadakat (Bağlılık) Borcu 154

(3) Deniz Trafik Operatörünün İşverenin Talimatlarına Uyma ve Denetimine Katlanma Borcu 154

(4) Deniz Trafik Operatörlerinin Diğer Borçları 155

b) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin Borçları 156

(1) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin Ücret Ödeme Borcu 156

(2) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin İş İçin Araç ve Malzemeleri Verme Borcu 157

(3) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin Deniz Trafik Operatörüne Karşı Diğer Borçları 157

(4) Hizmet İlişkisinin Devri Bakımından Değerlendirme 157

(5) Hizmet Sözleşmesinin Sona Ermesi Bakımından Değerlendirme 158

D)  HİZMET VERDİĞİ GEMİ İLGİLİLERİ İLE ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİ 161

1. Donatan 161

2. Kaptan 167

a) Genel Olarak 167

b) Değerlendirme 173

3. Gemi Adamları ve Yük İlgilileri 176

E)  DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜ İLE KILAVUZ KAPTAN VE ÜÇÜNCÜ ŞAHISLAR İLE ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİ 176

F)  KILAVUZ KAPTAN İLE DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜNÜN KARŞILAŞTIRILMASI 177

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN YERİNE GETİRİLMESİNDEN İLERİ GELEN SORUMLULUK

I. İDARİ SORUMLULUK 180

A)  İDARENİN SORUMLULUĞU 180

B)  KILAVUZLUK KURULUŞU VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ OTORİTESİNİN SORUMLULUĞU 184

C)  KILAVUZ KAPTAN VE DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜNÜN SORUMLULUĞU 186

1. Genel Olarak 186

2. İdari Yaptırımlar 188

II. CEZAİ SORUMLULUK 191

A)  GENEL OLARAK 191

B)  BELİRLİ SUÇ TİPLERİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRME 192

C)  CEZA SORUMLULUĞUNU KALDIRAN VE AZALTAN SEBEPLER İLE GEÇİCİ NEDENLER 196

D)  KILAVUZ KAPTANIN VE DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜNÜN SORUMLULUĞU 197

III. HUKUKİ SORUMLULUK 199

A)  İŞ HUKUKU DÜZENLEMELERİ ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRME 200

B)  BORÇLAR HUKUKU DÜZENLEMELERİ ÇERÇEVESİNDE SORUMLULUK 202

1. Haksız Fiilden Sorumluluk. 204

a) Genel Olarak Haksız Fiil Sorumluluğu 204

b) Haksız Fiil Sorumluluğunun Şartları 205

(1) Hukuka Aykırı Fiil 205

(2) Kusur 208

(3) Zarar 210

(4) İlliyet Bağı 212

c) Kılavuz Kaptanın ve Deniz Trafik Operatörünün Sorumluluğu 214

d) Kılavuz Kaptanı ve Deniz Trafik Operatörünü İstihdam Edenlerin Üçüncü Kişilerin Uğradığı Zararlardan Sorumluluğu 216

(1) Genel Olarak 216

(2) Adam Çalıştıranın Sorumluluğuna dair TBK m. 66 Çerçevesinde Değerlendirme 217

(3) Adam Çalıştıranın Çalışanın Fiilinden Sorumluluğuna dair  Esaslar (Sorumluluk Şartları Bakımından Değerlendirme) 221

i.   Adam Çalıştıran ile Zarar Veren Kimse Arasında Çalıştırma  İlişkisi Mevcut Olmalıdır 221

ii.  Çalışan, Çalıştıranın İşini Görürken, İşle İlgili Olarak Üçüncü Bir Kişiye Zarar Vermiş Olmalıdır 223

iii. Adam Çalıştıran “Kurtuluş Kanıtı” İleri Sürmemiş Olmalıdır 224

(4) Değerlendirme 224

2. Borca Aykırılıktan Sorumluluk 229

a) Borca Aykırılıktan Sorumluluğa Dair Genel Esasların  Belirlenmesi 229

b) Kılavuz Kaptanı ve Deniz Trafik Operatörünü İstihdam Edenlerin Sorumluluğu 231

(1) Genel Olarak 231

(2) Sözleşme Yapma Zorunluluğu Bakımından Değerlendirme 232

(3) Sözleşmeyi Akdeden Temsilcinin Yetkisi Açısından Sorumluluk 234

(4) Sözleşmenin Kurulma Anı Bakımından Değerlendirme 235

(5) Kılavuz Kaptanın ve Deniz Trafik Operatörünün Hizmetleri  Sırasında Sahip Oldukları Yetkilerin Kapsamı Bakımından  Değerlendirme 237

(6) Sözleşmenin Gereği Gibi İfa Edilmemesinden Kaynaklanan  Sorumluluk 238

c) Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluk 239

(1) Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluğa İlişkin Genel  Esaslar 239

(2) Değerlendirme 243

d) Sorumsuzluk Anlaşmaları 245

(1) Genel Olarak 245

(2) Kılavuz Hizmet Faturasına (Pilotage Bill) Eklenen Sorumsuzluk Kayıtlarının ve Yetkili Mahkeme ile Uygulanacak Hukuk  Kurallarının Geçerliliğinin Değerlendirilmesi 248

C)  DONATANIN SORUMLULUĞUNA İLİŞKİN TTK M. 1062 VE M. 1291 ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRME 251

1. Genel Olarak 251

2. TTK m. 1062 ve TTK m. 1291 Çerçevesinde “Kılavuzluğun” Kapsamı 256

a) Genel Olarak 256

b) İnsansız Deniz Araçları Bakımından Değerlendirme 257

3. Donatanın Kılavuzun Kusurundan Sorumlu Tutulabilmesi için Gerekli Şartlar 260

a) Zarara Sebebiyet Veren Eylemi Gerçekleştiren (Zorunlu  Danışman Kılavuz veya İsteğe Bağlı) Kılavuz Olmalıdır 261

b) Kılavuz, Zarara Sebebiyet Veren Eyleminde Kusurlu Olmalıdır 265

c) Kılavuz, Zarara Sebebiyet Veren Eylemi Görevini Yerine  Getirirken Gerçekleştirmiş Olmalıdır 268

(1) Genel Olarak 268

(2) Kılavuz Kaptanın “Görevleri” Bakımından Değerlendirme 270

i.  Kapsamı 270

ii. Görevin Başlangıç ve Bitiş Anının Belirlenmesi 273

d) Kılavuzun Kusurlu ve Hukuka Aykırı Eylemi Sonucu Üçüncü Bir Kişi Zarara Uğramış Olmalıdır 276

4. Donatanın Yükle İlgililere ve Yolculara Karşı Sorumluluğunun Değerlendirilmesi 279

a) Genel Olarak 279

b) “Yolcu” ve “Yükle ilgili” Kişilerin Tespiti 280

c) Yükle İlgililere ve Yolculara Karşı Sorumluluk Esaslarının  Belirlenmesi 281

(1) Genel Olarak 281

(2) Geminin Teknik Yönetimine ilişkin Kusurun Sebep olduğu  Zararlar Bakımından Değerlendirme 282

i.   Sevk Kusuru 282

ii.  Geminin Başkaca Teknik Yönetimindeki Kusur 283

iii. Teknik Kusur Ticari Kusur Ayırımı 285

iv. Sorumluluğun Hukuki Niteliği 286

d) Sınırlı Sorumluluk 289

(1) Taşıyanın Sorumluluğunun Sınırlandırılması 289

i.   Genel Olarak 289

ii.  Yük ilgililerine karşı sorumluluğu 289

iii. Yolculara Karşı Sorumluluğu 292

(a)  Yolcunun Ölümü veya Bedensel Zarara Uğramasından  Kaynaklanan Sorumluluğu 292

(b)  Bagaj Zıyaı ve Hasarından Doğan Sorumluluğu 293

iv. Değerlendirme 296

(a) Donatanın Sorumluluğunun Sınırlandırılması 297

(b) Kılavuz Kaptan ve Deniz Trafik Operatörü ile İşverenlerinin Sorumluluklarının Sınırlandırılması 298

(c)  Sorumluluğu sınırlama hakkının kaybı 303

IV. SONUÇ 303

-KAYNAKÇA 311