“Navlun Sözleşmesinde Taşıtanın Faaliyet Sahasının Genişletilmesi (Fio, Fios, Fiost Klozları)” başlıklı bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Yüksek Lisans programında danışmanlığımda hazırlanan yüksek lisans tezinin kitaplaştırılmış halidir. Eserin yazarı genç meslektaşım Ümran AKCAN, lisans ve yüksek lisans öğrencim iken derslerde göstermiş olduğu titizliği ve gayreti tez çalışmasında tekrar ortaya koymuştur. Tezin konusunun belirlenmesindeki öngörüsünden tezin tamamlanmasına kadar geçen süreçte çalışma disiplinini ve konuyu bütün yönleriyle ele alma çabasını hep sürdürmüştür.

Deniz ticareti hukukunda navlun sözleşmesinde tarafların faaliyet sahalarının belirlenmesi pek çok hukuki sorunun çözümünde büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada Türk Ticaret Kanunu’nun faaliyet sahalarına ilişkin getirdiği düzen ile bu düzenin özellikle sözleşme klozları ile değiştirilmesi meselesi ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir. Taşıtanın faaliyet sahasının kanuna nazaran genişletilmesi sonucunu doğuran FIO, FIOS ve FIOST klozları hem denizcilik uygulaması hem de hukuki yönden irdelenmiştir.

Tezin hazırlanması sürecinde üzerinde özellikle durduğumuz hususlardan biri, konunun yalnızca teorik yönüyle sınırlı kalınmaksızın deniz ticareti uygulamasındaki karşılığının da ortaya konulmasıydı. AKCAN’ın kaynaklara ulaşma ve bunları değerlendirme konusundaki titizliği ile karşılaştığı hukuki sorunların üzerine sabırla gitmesi, çalışmanın bulunduğu olgunluğa erişmesini sağlamış ve çalışmayı amacına ulaştırmıştır.

Bir danışman akademisyen açısından en büyük mutluluklardan biri, danışmanlığını yürüttüğü öğrencisinin araştırma sürecinde bilimsel bakış açısını geliştirdiğini ve ortaya koyduğu emeğin kalıcı bir esere dönüştüğünü görmektir. AKCAN’ın yüksek lisans çalışmasının kitaplaşması benim için büyük bir mutluluk ve gurur kaynağı olmuştur. Bu eserin onun akademik hayatında ortaya koyacağı çalışmaların başlangıcı olmasını ve ilerleyen yıllarda Türk Deniz Ticareti Hukuku literatürüne başarılı çalışmalarla katkıda bulunmasını temenni ediyor, kendisini bir kez daha kutluyorum.

Doç. Dr. Aslıhan Sevinç Kuyucu

İstanbul Üniversitesi

Deniz Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

-SUNUŞ  V – Prof. Dr. A. Samim Ünan

-SUNUŞ  VII – Doç. Dr. Aslıhan Sevinç Kuyucu

-ÖNSÖZ   IX

-İÇİNDEKİLER   XI

-KISALTMALAR LİSTESİ  XVII

-ÖZET   XIX

-ABSTRACT   XX

-GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM – NAVLUN SÖZLEŞMESİ VE NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN İFASI

I.  NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN TANIMI, UNSURLARI VE HUKUKİ NİTELİĞİ  5

A. Tanımı 5

B.  Unsurları 6

1. Taşıma Taahhüdü  6

2. Yük (Eşya) Taşınması 7

3. Denizyolu İle Taşıma  8

4. Taşımanın Gemi İle Yapılması 10

5. Taşıyanın Yüke Zilyet Olması 11

6. Navlun Ödenmesi 12

C. Hukuki Niteliği 13

II. NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN TÜRLERİ  16

A. Kırkambar- Yolculuk Çarteri Sözleşmeleri 18

1. Kırkambar Sözleşmeleri 18

2. Yolculuk Çarteri Sözleşmeleri 20

a. Tam Yolculuk Çarter Sözleşmesi 22

b. Kısmi Yolculuk Çarter Sözleşmeleri 23

B. Zaman Çarteri Sözleşmesi 23

C. Alt- Asıl Navlun Sözleşmeleri 29

III. NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN TARAFLARI VE İLGİLİ KİŞİLERİ  33

A. Taşıyan  33

1. Akdi Taşıyan  35

2. Fiili Taşıyan  36

B. Taşıtan  39

C. Yükleten  42

D. Gönderilen  44

IV. NAVLUN SÖZLEŞMESİNİN İFASI  47

İKİNCİ BÖLÜM – NAVLUN SÖZLEŞMESİNDE FAALİYET SAHASI İLKESİ

I. TÜRK TİCARET KANUNU’NUN BENİMSEDİĞİ ESASLAR   49

A. Genel Olarak  49

B. Yükleme Safhası Bakımından  52

1. Genel Esas  52

2. İstisnai Haller 56

a. Sözleşme Kaydı 56

b. Yükleme Limanı Düzenlemeleri 57

c. Yerel Teamüller 59

C. Boşaltma Safhası Bakımından  61

1. Genel Esas  61

2. İstisnai Haller 63

a. Sözleşme Kaydı 63

b. Boşaltma Limanı Düzenlemeleri 64

c. Yerel Teamüller 65

II. FAALİYET SAHALARINDAKİ İŞLEMLER   66

A. Genel Olarak  66

B. İstif İşlemi (Stowing) 66

1. Trimleme (trimming) 68

2. Daneçleme (Dunnaging) 69

3. Yükün Bağlanması (Lashing) 71

III. FAALİYET SAHALARININ KLOZLARLA GENİŞLETİLMESİ  72

A. Klozlar 72

1. FIO (Free In and Out) Klozu  72

2. FIOS (Free In, Out and Stowed) Klozu  73

3. FIOST (Free In, Out, Stowed and Trimmed) Klozu  73

B. Klozların Geçerliliği 74

1. Navlun Sözleşmesinin Tarafları Bakımından  74

2. Gönderilen Bakımından  74

3. Emredici Hükümler Bakımından  75

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – KLOZLARIN ORTAYA ÇIKARDIĞI SONUÇLAR

I. YÜKLEME-BOŞALTMA MASRAFLARI BAKIMINDAN ORTAYA ÇIKAN SONUÇLAR   85

A. Genel Olarak  85

B. Navlun Hesabı Bakımından  88

II. YÜKÜN TESLİM ANI BAKIMINDAN ORTAYA ÇIKAN SONUÇLAR   91

A. Teslim Kavramı 91

B. Taşıtanın Yükü Gemiye Teslim Ettiği An Bakımından  93

C. Taşıyanın Yükü Gönderilene Teslim Ettiği An Bakımından  95

1. Genel Olarak  95

2. Eşyanın Boşaltmadan Sonra Teslimi 97

3. Eşyanın Boşaltmadan Önce Teslimi (Gemide Teslim) 99

III. BEKLEME SÜRELERİ BAKIMINDAN ORTAYA ÇIKAN SONUÇLAR   100

A. Genel Olarak  100

B. Yükleme Safhasındaki Bekleme Süreleri Bakımından  101

C. Boşaltma Safhasındaki Bekleme Süreleri Bakımından  107

D. Kırkambar Sözleşmeleri Bakımından Bekleme Süreleri 109

IV. SORUMLULUK BAKIMINDAN ORTAYA ÇIKAN SONUÇLAR   110

A.  Genel Olarak  110

B. Yüke Gelen Zararlar Bakımından  110

C. Gemiye Gelen Zararlar Bakımından  118

D. Kaptanın Nezaret Etme Görevi Bakımından Değerlendirme  121

V. SİGORTA İLİŞKİSİ BAKIMINDAN ORTAYA ÇIKAN SONUÇLAR   129

A. Genel Olarak  129

B. Yükte Meydana Gelen Zararlar Bakımından  131

1. Yük Sigortası 131

a. Tanımı 131

b. Uygulanacak Hükümler 132

2. Yük Sigortası Bakımından Kanuni Halefiyet Kuralının  Uygulanmasına Klozların Etkisi 135

a. Sigortacının Kanuni Halefiyeti 135

b. Yük Sigortacısının Kanuni Halefiyet Şartlarının Klozlar  Bağlamında Değerlendirilmesi 136

(1) Hukuken Geçerli Bir Sigorta Sözleşmesinin Bulunması 136

(2) Rizikonun Sigorta Süresi İçerisinde Meydana Gelmiş Olması 136

i. Genel Kural 136

ii. Geçmişe Etkili Sigorta Bakımından  137

iii. Özel Şartlar Bakımından  139

(3) Rizikonun Sigorta Himayesi Kapsamında Olması 141

(4) Sigortacının Sigorta Tazminatını Sigortalıya Ödemiş Olması 146

i. Sigortalı Tanımı 146

ii. Yük Sigortalarında Sigortalı Sıfatına Sahip Kişi 147

(5) Sigortalının Zarardan Sorumlu Kişiye Karşı Dava Açma Hakkına Sahip Olması 148

i. Zarardan Sorumlu Kişi 149

ii. Zarardan Sorumlu Kişinin Belirlenmesinde Klozların Etkileri 149

aa. Genel Kural 149

bb. Klozlar Bakımından Ortaya Çıkabilecek Sonuçlar 150

aaa. Klozların Yük Sigortacısı Bakımından Geçerliliği 150

bbb. Sigortalının Zarardan Sorumlu Kişi Olması Hali 153

C. Geminin Uğradığı Zararlar Bakımından  156

1. Tekne Sigortası 156

a. Tanımı 156

b. Uygulanacak Hükümler 156

2. Tekne Sigortacısının Kanuni Halefiyet Şartlarının Klozlar  Bağlamında Değerlendirilmesi 157

a. Rizikonun Teminat Kapsamında Olması 157

b. Sigortacının Sigorta Tazminatını Sigortalıya Ödemiş Olması 158

c. Sigortalının Zarardan Sorumlu Kişiye Karşı Dava Açma Hakkına Sahip Olması 159

(1)  Zarardan Sorumlu Kişi 159

(2)  Zarardan Sorumlu Kişinin Belirlenmesinde Klozların Etkileri 159

i. Genel Kural 159

ii. Klozlar Bakımından Ortaya Çıkabilecek Sonuçlar 160

aa. Klozların Tekne Sigortacısı Bakımından Geçerliliği 160

bb. Taşıtanın Zarardan Sorumlu Kişi Olması Hali 162

-SONUÇ   167

-KAYNAKÇA   173