“Eski İstanbul’da Ulaşım, Isınma ve Elektrik”, Sermet Muhtar Alus’un 1932-1951 yılları arasında yayınlanmış olan ulaşım, ısınma, soğutma ve aydınlatma araçlarına dair yazılarını bir araya getirmektedir. Bu yazılar Akşam (1932-1950), Son Posta (1944-1945) gazetelerinde; Tarih Hazinesi (1951), Aydede (1948), Amcabey (1943) mecmualarında yer almaktadır.

“Şimendifer-Tramvay”, “Araba-Otomobil”, “Vapurlar ve Transatlantikler”, “Uçak”, “Isınma”, “Soğutma”, “Aydınlatma: Mumdan Elektriğe”, “Haberleşme: Telefon” ara başlıkları altında sıralanmış olan konular İstanbul’un modernleşme sürecinin başlangıç safhalarını anlatmaktadır. Medeniyetin insana konfor vadeden araçlarının eski İstanbul hayatında karşılanışı ve toplum hayatına katılışı müellifimizin gözünden eskiden şimdiki zamana doğru karşılaştırmalı bir hayat pratikleri sunmakta.

Bu yazılar ve konu başlıkları – Sermet Muhtar’ın diğer yazılarında olduğu gibi  – bir şehir ve kültür tarihi özelliği göstermektedir. Ancak bu özelliğine ek olarak elinizde bulunan bu çalışma; günlük hayatımızda fark etmeden devamlı kullandığımız, bize konfor sağlayan araçların geçmişine dair bizi bir yolculuğa çıkarıyor.

Çalışma yayına hazırlanırken herhangi bir sadeleştirme yapılmamıştır. Başlıklandırılan yazılar kronolojik olarak sıralanmış ancak mevcudiyeti ve kullanımı daha erken tarihli olan araçlara daha önce yer verilmiştir. Yazılarda bulunan çizim ve resimlere aynı şekilde metinde yer verilmiştir. Bunların harici olarak, Fransa Milli Kütüphanesi’nin (Gallica) dijital kaynakları ve diğer çeşitli kitap ve dergiler kullanılarak ulaşılan resim, çizim, afiş, fotoğraf, tablo vb. görseller de metne dahil edilmiş ve bu görsellerin açıklayıcı bilgileri köşeli parantez içerisinde verilmiştir.

-Takdim 7

ESKİ İSTANBUL’DA ULAŞIM, ISINMA VE ELEKTRİK (1932-1951)

ŞİMENDİFER-TRAMVAY

-İstanbul’da Şimendiferler, Tünel 11

-İstanbul’da Atlı Tramvaylar 17

-Atlı Tramvaydan Elektrikli Tramvaya 22

ARABA-OTOMOBİL

-Eski Arabalar 29

-İstanbul’un Kira Arabaları 33

-Öküz Arabasından Otomobile 38

-İstanbul’da İlk Otomobiller 44

-Halazademin Otomobili 55

VAPURLAR VE TRANSATLANTİKLER

-Eski İstanbul’da: Şirket-i Hayriye 61

-Vapurdaki Nişanlılar 70

-Neveser Vapurundan Hâtıralar 74

-Büyükada İskelesinde Ortalığı Çınlatan İki Tokat 76

-Tahsin Nahit Merhumla Büyükada’ya “Şambr Möble [Chambre Meublée]” Tutmaya Gidişimiz 77

-Haydarpaşa’nın Eski Üçüzleri 79

-Eski Kadıköy, Haydarpaşa, Anadolu Hattı ve Ada Vapurları 83

-İstanbul’da Sefaret İstasyonerleri 91

-Bir Zamanlar İstanbul’a Gelip Giden Seyyah Vapurları ve Seyyahlar 100

UÇAK

-İstanbul Semasında İlk Tayyareler 111

ISINMA

-Eski İstanbul’da Apartman, Asansör, Kalorifer 119

-Tandırdan Kalorifere 123

-Kalorifer 130

SOĞUTMA

-Buzdolabı 135

-Termos Şişeleri 139

AYDINLATMA: MUMDAN ELEKTRİĞE

-Kibrit 145

-Mum 149

-Komşumuzun Mum Fabrikatörlüğü 155

-İstanbul’da İlk Elektrik 161

-Yağ Lambasından Elektriğe 166

HABERLEŞME

-Eski Telefonların Cilvelerinden 173

-Dizin 179