Ticaret, yalnızca mal ve hizmetlerin el değiştirmesinden ibaret değildir. Tarih boyunca devletlerin yükselişinde ve çöküşünde, yeni coğrafyaların keşfinde, sanayileşme süreçlerinde ve küresel ekonominin şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır.

Antik Dünyadan Günümüze Ticaret serisinin ikinci cildi olan bu eser, Osmanlı İmparatorluğu’nun iktisadi yapısından tüccar imparatorlukların küresel genişlemesine, Sanayi Devrimi’nin getirdiği radikal üretim dönüşümünden çok uluslu şirketlerin küresel hegemonyasına ve günümüzün dijital ekonomisine kadar geniş bir kronolojik izleği takip etmektedir. Günümüz dünyasını anlamlandırmak adına küreselleşme, finans kapitalizmi, dijital pazaryerleri ve küresel krizler derinlemesine irdelenirken; makro tartışmalar pandemi sonrası Türkiye’nin iktisadi geleceği ve sosyal refah politikaları ekseninde somutlaştırılarak bütüncül bir projeksiyon sunulmaktadır.

Alanında uzman akademisyenlerin analitik katkılarıyla hazırlanan bu çalışma; işletme, iktisat, tarih, uluslararası ticaret araştırmacıları ile öğrenciler için temel bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

-ÖNSÖZ 11

DOKUZUNCU BÖLÜM – ORTA ÇAĞ SONUNDA YENİ BAŞLANGIÇ: OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA TİCARET VE EKONOMİK YAPI – Dr. Senem Küçükkoyuncu Malhut 15

-Özet 15

1. OSMANLI İMPARATORLUĞU EKONOMİSİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ 16

-Tarım Temelli Ekonomi: Tımar 16

-Vergi Sistemi 18

-Tekalif-i Şer’iyye (Şer-i Vergiler) 18

-Tekalif-i Örfiyye: (Örfi Vergiler) 20

-Merkezi Denetim: Devlet Müdahalesi ve Sınırları 21

2. OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA TİCARET 22

-Ticaretin Yapısı ve İşleyişi 22

-Lonca Teşkilatı ve Esnaf Örgütleri 26

-Ticaretin Hukuki ve İdari Düzenlemeleri 27

-Dış Ticaret Politikası: Kapitülasyonlar 28

-Gayrimüslim ve Yabancı Tüccarların Rolü 30

3. EKONOMİK DÖNÜŞÜM: KRİZLER, YENİDEN DÜZENLEMELER 32

-İltizam ve İç Borçlanma Kurumlarının Revizesi 32

-18. ve 19. yy.: Sanayi Devrimi Sonrası Osmanlı 33

-Osmanlı İmparatorluğu’nun Fiziki ve Mali Sonu 37

-SONUÇ 39

-KAYNAKÇA 43

ONUNCU BÖLÜM – ERKEN MODERN DÖNEMDE KÜRESEL TİCARETİN GENİŞLEMESİ VE TÜCCAR İMPARATORLUKLARIN YÜKSELİŞİ – Dr. Taylan Seyirci 49

-Özet 49

-Giriş 50

1. COĞRAFİ KEŞİFLER VE YENİ ROTALAR: 15.-16. YÜZYILLARDA KÜRESEL TİCARET AĞLARININ OLUŞUMU 53

-Keşiflerin İtici Güçleri ve Yeni Rotalar 54

-Amerikan Gümüşü ve Küresel Ticaretin Büyümesi 54

-Denizcilik Teknolojilerindeki İlerlemeler 55

-Asya Ticaret Ağları ve Rekabet 55

2. DENİZCİ İMPARATORLUKLARIN REKABETİ: OSMANLI’DAN İBER YARIMADASI VE KUZEY AVRUPA’YA (16.-17. Yüzyıl) 57

-İber İmparatorluğu’nun Yükselişi ve Düşüşü 57

-Hollanda Ticaretinin Yükselişi ve Kurumsal Yenilikçilik 58

-İngiliz Merkantilizmi, Rekabet ve Şanlı Devrim 59

-Sefarad Yahudileri’nin Küresel Ticaret ve Finanstaki Rolü 60

-Güç Dengesinde Değişim 61

3. ASYA, AFRİKA VE AMERİKA’DA BÖLGESEL TİCARET AĞLARI İLE AVRUPA MERKEZLİ İLK KÜRESELLEŞME 62

-Avrupa Öncesi Ağlar ve Eurosentrizm Eleştirisi 62

-Avrupa Öncesi Bölgesel Ticaret Ağları: Asya ve Afrika 63

-Avrupa Merkezli Ticari Genişleme ve Yeni Atlantik Sistemi 64

-Küresel Etkileşimin Sonuçları ve Ticaret Ağlarının Dönüşümü 65

4. TÜCCAR SINIFININ GÜÇLENMESİ VE FİNANSAL YENİLİKLER: BORSALAR, ŞİRKETLER VE BANKALAR 66

-Tüccar Sınıfının Kurumsal Dönüşümü ve Ticaret Ağları 66

-Finansal Yenilikler: Sermaye ve Risk Yönetimi 67

-Borsalar ve Şirket Devletlerinin Yükselişi 68

5. TEKNOLOJİK İNOVASYONLAR VE TİCARET ALTYAPISININ GELİŞİMİ: NAVİGASYON, HARİTACILIK VE DENİZCİLİKTE İLERLEMELER 69

-Denizcilik ve Navigasyonda Teknolojik Atılımlar 70

-Ticaret Altyapısı ve İşletme İnovasyonları 71

6. SÖMÜRGECİLİK VE KÜLTÜREL ETKİLEŞİM: TİCARETİN SOSYO-KÜLTÜREL BOYUTLARI VE BİLGİ TRANSFERİ 72

-Çok Kültürlü Limanlar ve Sosyo-Kültürel Bağlar 73

-Bilgi, Teknoloji ve Fikir Akışı 73

7. SONUÇ 75

-KAYNAKÇA 77

ONBİRİNCİ BÖLÜM – SANAYİ DEVRİMİ VE MODERN TİCARETİN DOĞUŞU – Doç. Dr. Mustafa Malhut  81

-Özet 81

-Giriş 82

1. SANAYİ DEVRİMİ’NE HAZIRLIK: ORTA ÇAĞ’DAN MODERN ÇAĞ’A GEÇİŞ 83

2. AVRUPA SÖMÜRGECİLİĞİ VE LİMANLARIN KÜRESEL TİCARET VE GÜÇ DENGELERİNDEKİ ROLÜ 87

3. SANAYİ DEVRİMİNİN BAŞKENTİ: İNGİLTERE’DE SULAR SANAYİ DEVRİMİ İÇİN KAYNIYOR 90

4. BUHARIN TİCARETİ ISITTIĞI DÖNEM 98

5. SONUÇ 110

-KAYNAKÇA 113

ONİKİNCİ BÖLÜM – SANAYİ SONRASI TİCARET: ÇOK ULUSLU ŞİRKETLERİN HEGEMONYASI – Dr. Emre Aydilek  119

-Özet 119

-Giriş 120

1. KURAMSAL ARKAPLAN ve TEORİK ÇERÇEVE 121

-Kapitalist Genişleme, Emperyalizm ve Sermaye Birikimi 121

-Kapitalist Gelişme Teorileri 123

-Dunning’in Eklektik Paradigması (OLI Modeli) 126

-Yeni Emperyalizm ve Küresel Sermaye Birikimi 128

-Eleştirel Literatür: Bağımlılık Kuramı 129

2. SANAYİ SONRASI DÖNEMDE ÜRETİM ve TÜKETİMİN KÜRESEL DÖNÜŞÜMÜ 131

-Fordizm: Kitlesel Üretimin Yükselişi, Krizi ve Çözülüşü 131

-Fordist Birikim/Üretim Modelinin Temel Özellikleri 131

-Fordist Düzenin Krizi ve Çözülmesi 133

-Post-Fordizm ve Esnek Üretime Geçiş 134

-Post-Fordist Üretim Yapıları 135

-Sosyal ve Kültürel Dönüşümler 135

-Küresel Ticaretin Yeniden Yapılanması 136

3. ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER: TARİHSEL EVRİM ve KÜRESEL HEGEMONYA 137

-Tanım ve Yapısal Özellikler 137

-ÇUŞ’ların Küresel Ekonomideki Konumu ve Yapısal Etkileri 140

-Ulus Devletler ve Uluslararası Kurumlarla İlişkiler 141

-ÇUŞ’ların Tarihsel Evrimi 143

-Erken Dönem Çok Uluslu Şirketler (Seçilmiş Örnekler) 144

-Sanayi Sonrası Ticarette ÇUŞ’lar (Seçilmiş Örnekler) 146

-ÇUŞ’lar için Zorluklar ve Riskler 149

4. GENEL DEĞERLENDİRME VE TARTIŞMA 151

-KAYNAKÇA 155

ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM – KÜRESELLEŞME VE TİCARET: 20. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE FİNANS KAPİTALİZMİ – Öğr. Gör. Dr. Tuğba Yılmaz, Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Öz  167

-Özet 167

-Giriş 168

1. KÜRESELLEŞME KAVRAMI VE ÖNEMİ 169

-Küreselleşmenin Tarihsel Gelişimi 172

-Erken Formlar ve Modern Öncesi Küreselleşme 172

2. Küreselleşmenin Dalgaları 174

-Küreselleşme ve Kapitalist Sistem 176

-Bilgi Teknolojileri, Dil ve Küresel Etkileşim 178

-Küreselleşme Sürecinde Uluslararası Ticaretin Dönüşümü 180

3. KÜRESELLEŞME VE FİNANS KAPİTALİZMİ 185

-Sermaye Hareketliliği ve Üretimin Küreselleşmesi 186

-Çok Uluslu Şirketler ve Küresel Güç Dengeleri 188

-Neoliberal Ekonomik Politikalar ve Yapısal Uyum Süreçleri 190

-Finansal Küreselleşme ve Gelişmekte Olan Ülkeler 191

-Kapitalist Küreselleşmeye Yönelik Eleştiriler 194

4. ALTERNATİF KÜRESELLEŞME YAKLAŞIMLARI: ELEŞTİRİLER VE YENİ YÖNLER 198

-Neoliberal Küreselleşmeye Yönelik Eleştirilerin Doğası 202

5. SONUÇ 204

-KAYNAKÇA 207

ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM – 21. YÜZYILDA TİCARET: DİJİTALLEŞME, PLATFORM EKONOMİLERİ VE STRATEJİK DÖNÜŞÜM – Doç. Dr. Gökhan Akel  217

-Özet 217

-Giriş 218

1. TİCARETİN DİJİTALLEŞMESİ 220

-Platform Ekonomileri ve Pazar Yerleri 222

-Fintech ve Ödeme İnovasyonu 223

-Küresel Krizler ve Ticaret Kesintileri 224

-Çevresel ve Etik Ticaret Endişeleri 226

2. 21. YÜZYIL TİCARETİNDE STRATEJİK UYUM VE İNOVASYON 228

-Veri, Yapay Zekâ ve Ticaret Zekâsı 229

-Geleceğin Ticaret Teknolojileri ve Arayüzleri 230

3. SONUÇ 233

-KAYNAKÇA 235

ONBEŞİNCİ BÖLÜM – PANDEMİ SONRASI TÜRKİYE’DE TİCARETİN GELECEĞİ: SOSYAL REFAH POLİTİKALARININ ROLÜ VE YÖN VERİCİ GÜCÜ – Dr. Öğretim Üyesi Emine Ebru Bozçelik  245

-Özet 245

-Giriş 246

1. PANDEMİNİN SOSYAL VE EKONOMİK YANSIMALARI 250

-Türkiye’de İşgücü Piyasalarında Değişimler: Kırılganlık ve Esneklik 250

-Sektörel Farklılıklar: Hizmet, Sanayi, Tarım ve E-Ticaret Etkilenme Biçimleri 251

-Sosyal Yardımlar, Teşvik Paketleri ve Kısa Vadeli Müdahalenin Rolü 258

2. EKONOMİK CANLANMANIN BİR DİNAMİĞİ OLARAK SOSYAL REFAH POLİTİKALARI 260

-Sosyal Refahın Tüketim, Üretim ve Yatırım Üzerindeki 260

-Gelir Desteği, İstihdam Teşvikleri ve Bölgesel Eşitsizliklerle Mücadele 261

-Mikro Ölçekli İşletmelere Yönelik Destekler: Vergi İndirimleri ve Kredi Kolaylıkları 262

3. TİCARETİN GELECEĞİ: YENİ NORMALLER, YENİ YÖNELİMLER 264

-Dijitalleşme ve E-Ticaretin Yaygınlaşması 264

-Lojistik ve Tedarik Zinciri Dönüşümü: Yerelleşme ve Bölgeselleşme Eğilimleri 267

-Yeşil Dönüşüm: Karbonsuz Ticaret, Çevresel ve Sosyal Yönetişim (ESG) 269

4. REFAH-TİCARET ENTEGRASYONU: TÜRKİYE İÇİN POLİTİKA ÖNERİLERİ 272

-Ticari Büyüme ile Sosyal Adaletin Birlikte İnşası 272

-Eğitim, Dijital Beceri Geliştirme, Kadın ve Genç Girişimciliği 275

-Sosyal Kooperatifler, Dayanışma Ekonomisi ve Sosyal Girişimcilik 278

5. VAKA İNCELEMELERİ VE GÜNCEL UYGULAMALAR 281

-Pandemi Sonrası E-Ticaretin Önde Gelen Firmalarının Büyüme Stratejileri: Trendyol ve Hepsiburada Örneği 281

-Kamu-Özel Sektör İşbirliğiyle Refah Odaklı Ticari Projeler (PPP) 286

6. SONUÇ 291

-KAYNAKÇA 293