Şehirler, tarihsel kimlikleriyle değer kazanırlar. Tarihi geçmişe, derin bir kültüre ve kimliğe sahip olmayan şehirler güçlü bir gelecek inşa edemezler Bundan dolayıdır ki şehirler tarihi şahsiyetler, eserler ve mekânlarıyla öne çıkan değerlerini ve kimliklerini gelecek nesillere taşırlar Tüm bu özelliklere sahip şehirlerden birisi olan Rize’nin ön plana çıkan en önemli kimliği denizle kurduğu yakın bağı temsil eden denizciliğidir. İlkçağlardan günümüze Anadolu’nun en eski yerleşim yerlerinden biri olan Rize’nin denizcilik kimliği tarihiyle yaşıttır. Kent 20. yüzyılın ortalarına kadar güçlü bir denizci kimliğine sahip olmuştur. Ancak özellikle çayın, kentin ekonomik hayatına girmesinden sonra Rize ve Rizelilerle özdeşleşmiş bu kimliği unutulmaya yüz tutmuştur. Rize’nin bu kimliğini ortaya çıkaran yeterli derecede çalışmanın olduğunu söylemek zordur. Bizler bu boşluğu bir nebze olsun doldurmak amacıyla böyle bir çabaya giriştik.

Aslında uzun süre düşünce aşamasında kaldıktan sonra sayın belediye başkanımızın da teşvik ve destekleriyle hazırladığımız böyle bir eserin ilk cildini yayımlamanın sevinci içerisindeyiz. “Vira Bismillah” “Rize Denizciliğinin Seyir Defteri” isimli bu eser, adından da anlaşılacağı üzere, söz konusu çalışmanın ilk ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Bu 2 ciltlik eserin ilk cildinde, kentin denizcilik tarihini ve kimliğini ortaya koyan, yazarları tarafından daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış özgün çalışmalardan oluşan yedi makale sunulmuştur. Zengin bir içeriğe sahip bu eserde Rize’nin denizcilik geçmişi kıymetli çalışmalarla ayrıntılı olarak ortaya koyulmuştur. Bu eserin devamı olacak diğer cildin hazırlıklarını da bir yandan sürdürmekteyiz. Onları da en yakın zamanda sunmaya gayret ediyoruz. Bütün bu yazılara olabildiğince vasıflı ve renkli görsel malzeme eşlik etmekte, eser emek mahsulü bir tasarımla takdim edilmektedir.

Bu çalışma Rize Belediyesinin maddi ve manevi destekleri ve katkılarıyla ortaya çıkmıştır. Böyle bir eserin ortaya çıkmasında bizlere her türlü desteği sunarak böyle bir kültür hizmetine sahip çıkan Rize Belediye Başkanı Rahmi Metin’e şahsına ve yazarlar adına takdir ve teşekkürlerimi sunuyorum. Görevi süresince Rize’de hayata geçirdiği eserler arasında asırlar sonrasına intikal edecek belki de en kalıcı eseri bu kitaplar vasıtasıyla bırakmış oldu. Yaptıkları gayretli araştırmalarıyla Rize denizcilik tarihine katkı sağlayan öğretim üyelerine de teşekkür ederim. Yine yayınevine ve katkı sağlayan Ömer Erdoğan’a teşekkürümüz sonsuzdur. Bu çalışmayla kentin denizcilik tarihini tümüyle ortaya koyduğumuz iddiasında değiliz. Bu bakımdan eserimizin konuyla ilgili daha geniş çalışmaları teşvik edeceği ümidindeyiz.

Bu çalışmanın Rize denizcilik tarihi araştırmalarını teşvik etmesini ve yeniden bu kimliği kazandırmasını dileyerek eserimizi, Rize’ye ve kültürümüze hizmet etmiş bütün emek sahiplerine ithaf ediyoruz. Umarız bu çalışma, bölge ile ilgilenen araştırmacılara ve okuyuculara faydalı olur.

Prof. Dr. Abdullah Bay

Fener, 2024

-Kısaltmalar 4

-Takdim 9

-Ön Söz

RİZE’DE KULLANILAN GEMİLER – Abdullah Bay  13

-Giriş 13

-Polaka 17

-Martiko 17

-Kancabaş Kayık 18

-Gagalı 18

-Gulet 19

-Kotra 20

-Pergende 22

-Kırlangıç 22

-Çekeleve 23

-Melekse 23

-Tombaz 24

-Şayka 24

-Mavna 24

-Çapar 26

-Şehtiye 26

-Çektirme 27

-Filika 28

-Sandal 29

-Kayık 30

-Vapur 31

-Sonuç 36

-Kaynakça 37

RİZE’YE SEFER DÜZENLEYEN YABANCI VAPUR KUMPANYALARI VE BATIKLAR (1830-1916) – Resul Turan 39

-Giriş 39

1) Yabancı Vapur Şirketleri 41

a) Rus Vapur Kampanyası (ROPIT) 42

b) Mesajeri Maritim Kumpanyası 46

c) Paquct Kumpanyası 47

d) Avusturya Lloyd Buharlı Kumpanyası 48

2) Doğu Karadeniz’de Batan Yabancı Gemiler 51

a) Le Sully 51

b) Washington 52

c) Portugal 54

d) Vpered 55

-Sonuç 55

-Kaynakça 57

RİZE İSKELESİ, ÇEVRE İSKELELER VE DENİZ ULAŞIMI – Zübeyir Uzun 59

-19. Yüzyılda Rize’de Demir İskele inşa Girişimi 62

-Rize İskelesine Vapur Seferleri 69

-Çayeli İskelesi 72

-Atina İskelesi 74

-Ardeşen İskelesi 76

-Sonuç 78

-Kaynakça 79

OSMANLI DEVLETİ’NİN SON DÖNEMLERİNDE RİZE’DE KARANTİNA HALLERİ – Yeliz Usta  83

-Giriş 83

-Karantina Uygulamasının Tarihsel Gelişimi 85

-Osmanlı Devletinde Karantina Uygulamaları ve Tepkiler 87

-Rize’de Karantina Uygulamaları 91

-Sonuç 101

-Kaynakça 102

RİZE LİMANINDA İTHALAT VE İHRACAT – Zübeyir Uzun 105

-1878 Sonrası Yeni Ticari Gelişmeler ve Rize 110

-Sonuç 126

-Kaynakça 127

RİZE EKONOMİSİ İÇİNDE BALIKÇILIK – Özlem Yıldırım Kırış 129

-Giriş 129

-Rize’de Göç ve Gurbetçilik 130

-Rize’de Balıkçılık 137

-Balıkçılığın Geliştirilmesine Yönelik Çabalar 141

-Sonuç 146

-Kaynakça 148

RİZE’DE EKONOMİK DEĞERİ OLAN BALIK TÜRLERİ  – Abdullah Bay 149

-Giriş 149

-Ekonomik Değeri Olan Balık Türleri 151

-Sonuç 165

-Kaynakça 167