TAKDİM

Anayasa’nın 134. maddesi gereğince 1983 yılında Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesinde kurulan Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı (ATAM), Mustafa Kemal Atatürk, Millî Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti tarihi bilimsel araştırmalarda bulunmaktadır. Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı kendisine mevzuatla verilen görev ve sorumluluklar doğrultusunda, başta Türkçe olmak üzere farklı dillerde monografik eserler ve seçkin indekslerde taranan ATAM Dergisi ile iki çevrim içi ansiklopediyi yayımlamakta, ulusal ve uluslararası sempozyumlar, kongreler, paneller, konferanslar, çalıştaylar düzenlemekte, bilimsel projelere ve öğrencilere destek vermekte, yurt içi ve yurt dışındaki kurum ve alanında yetkin araştırmacılar ile iş birliği yaparak bilimsel çalışmalar yürütmektedir. Bu çerçevede kuruluşundan bu yana sürdürdüğü bilimsel faaliyetlerle, geçmişi geleceğe bağlayan akademik bir köprü olma görevine devam ettirmektedir.

Türkiye Adalar Denizi ile birlikte Doğu Akdeniz’de en fazla sınırı olan ülkedir. Bu sebeple, Doğu Akdeniz coğrafyası Türkiye için çok önemlidir. Üç kıtanın deniz üzerinden birbirine geçiş bölgesi konumunda olması, Orta Doğu ve Doğu Afrika’ya olan yakınlığı ile de jeopolitik, ekonomik ve stratejik açıdan her zaman bu ehemmiyetini muhafaza edecektir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de hidrokarbon kaynakları, denizaltı doğal kaynaklarının zenginliği açısından fırsat ortaya koyan coğrafya, deniz yetki alanları gibi uluslararası hukuk açısından sorunlu olan alanlarda da iş birliği ve istikrar gerektiren meseleler ortaya çıkarmaktadır. Kıbrıs Adası’ndaki siyasi yapı ise diplomatik krizlere yol açabilecek bir alanı oluşturmaktadır. Bu bağlamda Atatürk Araştırma Merkezi hem Kıbrıs hem Doğu Akdeniz alanında tarihî gerçeklerin ortaya konması için çeşitli yayınlar yapıp sempozyumlar düzenlemektedir. “Genel Okuyucu Serisi” kapsamında yayımlanan ‘Adalar Denizi-Doğu Akdeniz Mavi Vatan’ ve ‘Dünden Yarına Kıbrıs: Kıbrıs Türklerinin Varoluş ve Devletleşme Mücadelesi’ başlıklı eserler ile ‘Uluslararası Boyutlarıyla Kıbrıs Meselesi ve Geleceği Sempozyumu’ ve ‘Doğu Akdeniz’in Geleceği ve Türkiye Sempozyumu’ bildiri kitapları, bilimsel veriler ışığında durum tasviri yaparak sorunların çözümüne yönelik stratejiler ortaya koymaktadır.

“Bölgesel ve Küresel Yönleriyle Doğu Akdeniz’de Güncel Sorunlar ve İş Birliği Arayışları” başlıklı bu eser ise konuyu farklı açılardan ele alan üç bölümden oluşmaktadır. Editöryel olarak hazırlanan kitapta, alanda çalışan önemli isimleri bir araya getirilerek Doğu Akdeniz’deki meselelere tarihsel, kavramsal ve kuramsal çerçeve sunulmuş, güncel sorunlar ile bu sorunlara yönelik gelecekte ortaya çıkabilecek iş birliği arayışları değerlendirilmiştir.

Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı olarak, elinizdeki eserin Doğu Akdeniz’deki güncel sorunlar için sunduğu çözüm ve iş birliği önerilerinin tarih severler ve akademik camia için faydalı bir kaynak olmasını diler; eserin editörleri Prof. Dr. Neşe Özden, Prof. Dr. Mustafa Sıtkı Bilgin, Prof. Dr. Sevtap Demirci, Prof. Dr. Mevlüt Çelebi ve Prof. Dr. Mehmet Hacısalihoğlu ile yazarlara, kitabın inceleyicilerine, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı BE Prof. Dr. Derya Örs’e, kitabın yayına hazırlanmasında görevli Yüksek Kurum Uzmanı Aslı Akdoğanbulut İnsan’a ve idari personele teşekkür ederiz.

Prof. Dr. Ahmet KILINÇ
Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı

-TAKDİM III

I. BÖLÜM: TARİHSEL, KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE

-Doğu Akdeniz’in Siyasi Coğrafyası: Kavram, Olay ve Olgular – Political Geography Of The Eastern Mediterranean: Concepts, Events And Phenomena – Ramazan Özey, Ali Osman Kocalar 1

-Mussolını’nin Doğu Akdeniz Siyaseti ve Türkiye – Mussolini’s Eastern Mediterranean Policy And Turkey – Mevlüt Çelebi 31

-Doğu Akdeniz’deki Küresel Rekabet Koşulları ve Yeni İş Birliği İmkânlarının “Birbirini Tamamlayan Uluslar” Yaklaşımına Göre Değerlendirilmesi – An Evaluation Of Global Competition Conditions And New Cooperation
Opportunities In The Eastern Mediterranean According To The ‘Complementary Nations’ Approach – Betül Karagöz Yerdelen, Doğacan Başaran  65

-Doğu Akdeniz ve Büyük Güçler Rekabeti (20. Yüzyılın Sonu, 21. Yüzyıl) – The Eastern Mediterranean and the Competition Among Great Powers (Late 20th Century and the 21st Century) – Kamer Kasım 85

-Anthony Eden ve İngiltere’nin Doğu Akdeniz Politikasında Dönüşüm: Mısır’dan Emperyal Geri Çekilme Stratejisi – Anthony Eden And The Transformation In England’s East Mediterranean Policy: Imperial Withdrawal Strategy From Egypt – İrşat Sarıalioğlu 113

-Doğu Akdeniz’in Hidrokarbon Politiği – The Hydrocarbon Politics Of The Eastern Mediterranean – Sertaç Hami Başeren, Abdullah Pekel 141

-1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı – Turkish-British-French Treaty Of 1939 – N. Selcen Korkmazcan 179

-Doğu Akdeniz’de Soğuk Savaş’a Girerken İngiltere, Abd ve Türkiye – Turkey, Britain And The Usa In The Eastern Mediterranean In The Beginning Of The Cold War – Dilek Barlas 203

II. BÖLÜM: DOĞU AKDENİZ’DE GÜNCEL SORUNLAR

-Akdeniz’de Çevre ve Ekolojik Güvenlik – Environmental and Ecological Security in the Mediterranean Region- Senem Atvur, İ. Utku Cantürk, Burcu Topkaya Şeneren 223

-Doğu Akdeniz Deniz Ekosistemi ve Denizaltı Doğal Kaynakları – Eastern Mediterranean Marine Ecosystem And Submarine Natural Resources – Taçnur Baygar 251

-Türkiye-Yunanistan İlişkilerinin Doğu Akdeniz’e Yansımaları ve Kıbrıs’ın Stratejik Önemi – The Reflections Of Turkey–Greece Relations On The Eastern Mediterranean And The Strategic Importance Of Cyprus – Mustafa Kibaroğlu 283

-Doğu Akdeniz’de Bölgesel İş Birliğini Zorlaştıran Faktörler – Factors Hindering Regional Cooperation in the Eastern Mediterranean – İlter Turan 299

-Türkiye’nin Bölgesel İstikrar Arayışları Çerçevesinde Akdeniz Paktı Kurma Çabaları – Turkey’s Efforts to Establish a Mediterranean Pact within the Framework of its Pursuit of Regional Stability – Mustafa Sıtkı Bilgin 321

-Doğu Akdeniz’de Deniz Yetki Alanları İhtilafı: Tarafların İddiaları ve Uluslararası Hukuk – The Dispute Of The Maritime Jurisdiction Areas In The Eastern Mediterrean: Claims Of The State Parties And International Law
Fatma Taşdemir 339

-Uluslararası Hukuk, Fır ve Türkiye’nin Hukuki Hakları – International Law, Fir And Turkey’s Legal Rights
Emete Gözügüzelli 377

-Doğu Akdeniz’de Türk-Yunan Rekabeti Oldubitti ve Misilleme Stratejileri – Turkish-Greek Rivalry In The Eastern Mediterranean Fait Accompli And Tit-For-Tat Strategies – Fuat Aksu 431

-Doğu Akdeniz’de Enerji Jeopolitiği ve Değişen Dinamikler – Energy Geopolitics And Changing Dynamics In The Eastern Mediterranean – Sohbet Karbuz 483

III. BÖLÜM: GELECEĞE YÖNELİK İŞ BİRLİĞİ ARAYIŞLARI

-Doğu Akdeniz Ülkelerinden Türkiye’ye Yönelik Kültür, Sağlık ve Eğitim Turizmi Talebi  – Cultural, Health And Educational Tourism Demand From Eastern Mediterranean Countries To Türkiye – Seymur Ağazade 517

-Roma ve Doğu Akdeniz: İtalyan Algısına Dair Bilgilere Katkı – Rome And The Eastern Mediterranean Contributions For A Knowledge Of The Italian Perception – Roberto Motta 535

-DİZİN 563