Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkiler, yüzeydeki diplomatik gerilimlerin ötesinde derin tarihsel köklere ve ideolojik sürekliliklere dayanan çok katmanlı bir yapı sergilemektedir. Megali İdea ekseninde Yunanistan’ın ulusal hedefleri arasında İstanbul, Anadolu’nun belirli bölgeleri, Trakya, Ege Adaları ve Kıbrıs Adası’nı kapsayan bir coğrafi alanın yer alması, ideolojinin sınırlarının yalnızca sembolik değil aynı zamanda somut siyasal hedefler içerdiğini göstermektedir.

Bu kitap, Türk-Yunan ilişkilerinin arka planında yer alan Megali İdea düşüncesini tarihsel gelişimi, dönüşümü ve güncel yansımalarıyla birlikte analitik bir çerçevede incelemekte; iki ülke arasındaki temel sorun alanlarını uluslararası hukuk, jeopolitik rekabet ve stratejik çıkarlar bağlamında çok boyutlu bir perspektifle değerlendirmektedir. Ayrıca ideolojik sürekliliğin eğitim sistemleri ve tarih anlatıları aracılığıyla nasıl yeniden üretildiği de kapsamlı biçimde analiz edilmektedir.

Uluslararası ilişkiler tarihi ve strateji disiplinlerinin kesişiminde konumlanan bu eser, Megali İdea’nın tarihsel mirası ile güncel siyasal gelişmeler arasındaki bağı ortaya koyarak Türk-Yunan ilişkilerini anlamaya yönelik akademik derinlikli ve özgün bir bakış açısı sunmaktadır.

-ÖN SÖZ v

-KISALTMALAR xv

-GİRİŞ 1

BİRİNCİ BÖLÜM – COĞRAFİ BAĞLAM VE TARİHSEL SÜREKLİLİK 5

1.1. Ege Denizi ve Kıbrıs Adası 9

1.2. Milliyetçilik Akımının Araçsallaştırılması ve Rum İsyanının Doğuşu 13

1.3. Rum İsyanı ve Yunanistan’ın Bağımsızlığı 17

1.4. Etniki Eterya Cemiyeti 25

1.5. Megali İdea’nın Amacı 30

1.5.1. Yunan Milletinin Tam İstiklalinin Temini 31

1.5.2. İyon Adaları’nın (Yedi Ada) Yunanistan’a Katılması 32

1.5.3. Batı Trakya ve Selanik’in Yunanistan’a İlhakı 33

1.5.4. Ege Adalarının Yunanistan’a İlhakı 34

1.5.5. On İki Ada’nın Yunanistan’a İlhakı 36

1.5.6. Girit Adası’nın Yunanistan’a İlhakı 38

1.5.7. Batı Anadolu’nun Yunanistan’a İlhakı 39

1.5.8. İstanbul’un İşgal Edilerek Doğu Roma İmparatorluğu’nun İhyası 41

1.5.9. Pontus Rum Hükûmetinin Kurulması 43

1.5.10. Kıbrıs Adası’nın Yunanistan’a İlhakı 46

1.6. Megali İdea Bağlamında Kardak Krizi ve Küçük Hurşit Hadisesi 52

1.6.1. Kardak Krizi Üzerine Bir İnceleme 54

1.6.2. Küçük Hurşit Hadisesi Üzerine Bir İnceleme 60

İKİNCİ BÖLÜM – GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE-YUNANİSTAN İLİŞKİLERİNDE SORUN ALANLARI VE DÖNÜŞÜM DİNAMİKLERİ 65

2.1. Sınır Anlayışı ve İlişkilere Yansımaları 67

2.1.1. Kara Ülkesi Sınırları  71

2.1.2. Deniz Ülkesi Sınırları 82

2.2. Yunanistan-Türkiye Arasında Ege’de Ortaya Çıkan Bazı Uyuşmazlıklar  84

2.3. Kıbrıs Adası ve Ege Denizi’ndeki Meselelerin Batı Trakya’ya Yansımaları (1974-1980) 88

2.4. Batı Trakya’da Tansiyonun Yükselmesi (1980-1990) 89

2.5. İlişkilerde Gerginlikten Temkinli Yakınlaşmaya (1990-2000) 92

2.6. Diplomasi, Güvenlik ve Ekonomik İş Birliği Dönemi (2000-2020) 95

2.7. Türk-Yunan İlişkileri (2020-2026) 101

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – YUNANİSTAN DERS KİTAPLARINDA TÜRKİYE VE TÜRK ALGISI 121

3.1. Anadolu ve Türkler 122

3.2. Gazilik, Dinî Hoşgörü ve Devşirme Sistemi Üzerine Yunan Tarih Anlatısı 130

3.3. İstanbul’un Fethi ve Yönetim Anlayışı: Yunan Tarih Aktarımı 133

3.4. Megali İdea ve 1821 Rum İsyanı: Gerçekler ve Yunan Tarih Öğretisi 136

3.5. Yunan Devletinin Kuruluşu ve Megali İdea: Eleştirel Bir Değerlendirme 140

3.6. Girit İsyanı ve Mehmed Ali Paşa Yönetimi  146

3.7. Karadeniz’de Pontus Anlatısı: Tarihsel Gerçeklik ve İdeolojik Kurgular 148

3.8. Osmanlı’da Nüfus Hareketleri (1914): Bağlam ve Yunan Tarih Algısı 153

3.9. İzmir’den Mudanya’ya: Sürecin Yunan Tarih Yazımında Temsili 157

3.10.Lozan Süreci ve Sonrası: Yunan Tarih Öğretisinin Eleştirel Analizi 162

3.11.Yunan Tarih Öğretisinde Yakınlaşmadan Çatışmaya (1930-2004) 168

-SONUÇ 177

-KAYNAKÇA 181

-TAMAMLAYICI DOKÜMANTASYON 187

1. İtalya ile Uşi Barış Andlaşması (07 Zilkade 1330-18 Ekim 1912) 187

2. Londra Andlaşması (30 Mayıs 1913)  187

3. Atina Andlaşması (14 Kasım 1913) 188

4. Yunanistan Kraliyet Hükûmetine ve Osmanlı Devleti’ne Tebliğ Edilen Altı Büyük Devlet Kararı 188

5. Lozan Barış Andlaşması (Ege Ada, Adacık ve Kayalıklara İlişkin Kısımları)  191

6. 24 Temmuz 1923 Tarihli Lozan Boğazlar Sözleşmesi  193

7. Türkiye-Yunanistan Tahdidi Hudut Komisyonu Komisyon Kararları Protokolü (1926) 195

8. 30 Mayıs 1929 Tarihinde İmza Olunan Türkiye-İtalya Tahkimnamesi Hakkında Kanun 196

9. Adaların Aidiyeti Konusundaki İhtilafın Lahey Beynelminel Daimî Adalet Divanına Havale Edilmesine Dair Ankara’da İmzalanan Tahkimname’nin Teatisi İçin Türkiye Cumhuriyeti Roma Büyüelçisi Suad Bey’e Yetki
Verilmesine Dair Kararname  200

10. Türkiye ile Yunanistan Arasında Dostluk, Tarafsızlık, Uzlaştırma ve Hakemlik Andlaşması ve Deniz Silahları İçin Harcamaların Boş Yere Artırılmasının Önüne Geçmek Üzere Düzenlenen Ek Protokolü
(30 Ekim 1930) 201

11. Anadolu Kıyısı ile Meis (Castellorize) Adası Arasında Kara Sularının Sınırlandırılması ve Bodrum Karşısındaki Kara Adanın Egemenliği Konusunda Sözleşme (04 Ocak 1932) 208

12. (04 Ocak 1932 Ankara Andlaşması) Anadolu Sahilleri ile Meis Adası Arasındaki Ada ve Adacıkların ve Bodrum Körfezi Karşısındaki Adanın Ciheti Aidiyeti Hakkında İtalya Hükûmeti ile Akdolunan İtilafname
Hakkında Kanun 212

13. Türk Dışişleri Bakanı’nın Ankara’daki İtalyan Büyükelçisi’ne 04 Ocak 1932 Tarihli Mektubu, Ankara, 04 Ocak 1932   213

14. Ankara’daki İtalyan Büyükelçisi’nin Türk Dışişleri Bakanlığına 04 Ocak 1932 Tarihli Mektubu, Ankara, 04 Ocak 1932    213

15. 28 Aralık 1932 Teknisyenler Zaptı 214

16. 16 Temmuz 1935 Tarihli Türk Dışişleri Bakanı’nın Mektubu 218

17. 18 Kasım 1935 Tarihli ve Türk Dışişleri Bakanı’ndan İtalyan Büyükelçisi’ne Yazılan Mektup 219

18. 12 Şubat 1936 Tarihli İtalyan Büyükelçisi’nin Mektubu 220

19. İtalya ile Yapılan Paris Barış Antlaşması (10 Şubat 1947) 221

20. Ege Denizi Ada Grupları 223

21. Gayriaskerî Statüdeki Adalar 224

22. Ege Denizi’nde Egemenliği Tartışmalı Ada, Adacık ve Kayalıklar 225

23. Türkiye ile Yunanistan Arasındaki 1976 Tarihli Bern Mutabakatı (Türkiye ve Yunanistan Arasındaki Kıta Sahanlığının Sınırlandırılmasında İzlenecek Usule İlişkin Zabıt) 232

24. 27 Mayıs 1988 Tarihli Türk-Yunan Atina Mutabakat Muhtırası 233

25. Türkiye-Yunanistan İstanbul Protokolü Uluslararası Sularda ve Uluslararası Hava Sahasında Kazaları ve Olayları Önlemek İçin İzlenecek Yöntemler: İstanbul, 08 Eylül 1988    234

26. 29 Ocak 1996 Tarihinde Türkiye Tarafından Yunanistan’a Verilen Nota 235

27. 16 Şubat 1996 Tarihinde Yunanistan Tarafından Türkiye’ye Verilen Nota 238

28. Madrid’de Yapılan Nato Zirvesinde Yunanistan ile Yapılan 08 Temmuz 1997 (Non Paper) Mutabakatı 241

29. Birleşmiş Milletlere Sunulan 30 Eylül 2021 Tarihli Mektup 242

30. 1944 Şikago Sözleşmesi 242

31. Denizde Arama ve Kurtarma Uluslararası Sözleşmesi (1979 Hamburg) 243

32. Türk Arama Kurtarma Bölgesi 246

33. 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası 248

34. Yunanistan Ders Kitaplarındaki Türkler ve Türkiye Cumhuriyeti Aleyhinde Nitelendirilebilecek İlave Hususlar 376

35. 01 Nisan 2026 Tarihi İtibarıyla Kıbrıs Adası’nda Megali İdea Tezahürleri  425

36. Avrupa Kıtası’nda ve Ege Adalarında Yunan Genişleme Safhaları 426