Bu eserde; suyun tarihçesi,  suların hukuki nitelendirmeleri, genel su özel su ayrımı ve özellikleri, yargı içtihatları, Sular ile ilgili Türkiye Cumhuriyeti Anayasalarında yapılan düzenlemeler ve bu düzenlemelerle ilgili değerlendirmeler yapılarak doğal kaynak ve tabii semere olarak ifade edilen kaynaklarımızın ve sularla ilgili düzenlemelerin olumlu olumsuz yönleri ile kamu yararına nasıl olması gerektiği hususlarının detaylı değerlendirilmesi yapılmıştır. Suların işletilmesine ilişkin değerlendirmeler ve anayasada yapılması gereken düzenlemeler, kanunlarda sularla ilgili yapılan değişiklikler, bu düzenlemelerle ilgili yargı içtihatları ve değerlendirmeleri, sularla ilgili ihtilaflar ve çözüm yolları, su kiralamaları ve su tahsisleri, su ile ilgili kurumlar arasındaki ihtilaflar ve mevzuatlar ve yargı içtihatları doğrultusunda çözüm yolları, su verimliliği ve su tasarrufları, yeni güncel kararlarda işlenerek değerlendirmesi yapılmıştır.

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

I. SU KAVRAMI  5

II. SU HUKUKUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ 5

A. Roma Hukukunda Suların Hukuki Durumu 8

B. Cermen Hukukunda Suların Hukuki Durumu 8

C. İslam Hukukunda Suların Hukuki durumu: 9

1. Şefe Hakkı 10

2. Şirb Hakkı 10

3. Muhrez Sular  12

4. Suların İsrafı 13

İKİNCİ BÖLÜM

I. SULARIN HUKUKİ NİTELENDİRMELERİ 15

A. Genel (Umumî) Sular 16

1. Genel Suyun Özellikleri 17

2. Konuyla İlgili Yargıtay Kararları ve Değerlendirmeleri 18

a. Kadim Kullanım Hakkı 25

a1. Kadim Hak ve Bu Hakka İlişkin Kriterler 25

a2. Su İhtilafların Çözümüne İlişkin Metodlarb26

a3. Kadim Hak ve İçme ve Kullanma Suyu Önceliğinin Değerlendirilmesi 27

a4. Konuyla İlgili Yargıtay Kararları ve Değerlendirmeleri 28

b. Kaynaklar, Yeraltı Suları ve Kaynaklara Zarar Verilmesi 50

B. Özel Sular 56

1. Özel Sular ve Özel Sularda Mülkiyet 56

2. Özel Suların Özellikleri 58

3. Su İhtilaflarında Özel Su ve Genel Su Ayrımının Önemi ve Konuyla İlgili Yargı Kararları 59

4. Özel Mülkiyete Konu Edilen Taşınmaz İçerisinden Çıkan Su Kaynaklarının Mülkiyet Sahibi Tarafından Kiralanması 68

C. Su Davalarındaki Yargılamanın Uzun Yıllar Sürmesinin Nedenleri ve Çözüm Yolları 78

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİNDE SULARIN HUKUKİ DURUMU

I. TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİ ANAYASALARINDA SULARLA
İLGİLİ YAPILAN DÜZENLEMELER 81

A. 1921 ve 1924 Türkiye Cumhuriyeti Anayasaları 81

B. 1961 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası 81

C. 1981 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası 82

D. 1961 ve 1981 Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Sularla İlgili Yapılan Düzenlemelerinin Karşılaştırılması  83

E. 1981 Türkiye Cumhuriyeti Anayasasındaki Sularla İlgili Hükmün Değerlendirilmesi 83

II. KANUNLAR 86

A. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu 86

1. Taşınmaz Mülkiyetinin Sular Nedeniyle Kısıtlanması 87

a. Komşu Hakkı 87

b. Doğal olarak Akansu 90

c. Fazla suyun akıtılması ve suya müdahalenin men’ine ilişkin Yargıtay kararı ve değerlendirilmesi 91

d. Mecra Geçirilmesi 94

e. İrtifak Hakkı 94

f. Katlanma Yükümlülüğü 95

g. Su Hizmetlerinin İfasında İrtifak Hakkı 96

g1. Konuyla İlgili Yargıtay Kararları ve Değerlendirmeleri97

h. Yükümlü Taşınmaz Malikinin Menfaatinin Korunması 100

ı. Geçit Hakları 101

ı1. Konuyla İlgili Yargıtay Kararları ve Değerlendirmeleri 103

j. Katılma yükümlülüğü 106

j1. Konuyla İlgili Yargıtay Kararları ve Değerlendirmeleri 107

k. Zorunlu Su 110

l. Özel Kanun Hükümleri ve Yerel Adet 111

B. 167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun 111

1. Yeraltı Suları, Özellikleri ve Kullanım Alanları 112

2. Yeraltı Suları ile İlgili Terimler 113

3. 167 sayılı Yeraltı Suları Kanununun 4.maddesi 114

4. Değerlendirme, Uygulamaya İlişkin Sorunlar ve Çözüm Yolları 115

5. Yeraltı Sularının Kiralanması ve 2560 sayılı İSKİ Kanuna Göre Kurulan Su Kanal İdarelerince Kiraya Verilecek Sular 116

6. 167 sayılı Yeraltı Suları Kanununun 5.maddesi ve Değerlendirilmesi 119

7. Yeraltı Sularında DSİ’nin Yetkileri 120

a. Değerlendirme, Uygulamaya İlişkin Sorunlar ve Çözüm Yolları 120

C. 831 Sayılı Sular Hakkında Kanun 123

1. Kanun Maddeleri ve Değerlendirilmeleri 123

2. Değerlendirme, Uygulamaya İlişkin Sorunlar ve Çözüm Yolları 123

3. İçme ve Kullanma Sularına İlişkin Olarak Genel Değerlendirme 127

D. 442 Sayılı Köy Kanunu 129

1. Kanun Maddeleri ve Değerlendirmeleri 129

2. Köylünün Mecburi işleri: 129

E. 7478 Sayılı Köy İçme Suları Hakkında Kanun 131

1. Kanun Maddeleri ve Değerlendirmeleri 131

2. Genel Değerlendirme 135

3. 7448 sayılı Kanun ile 2560 sayılı İSKİ Kanununun Görevleri Yönüyle Karşılaştırılması 136

4. Konuyla İlgili Danıştay Kararı ve Kararın Değerlendirilmesi 137

F. 6200 Sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun  139

1. 6200 sayılı DSİ Kanununda Yapılan Değişiklikler ve Bu Değişikliklerin Değerlendirilmesi 140

G. Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı 4 Nolu Kararnamesi 141

1. Cumhurbaşkanlığının 4 Nolu Kararnamesi ile 6200 DSİ Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Kapsamında Getirilen Düzenlemelerin Genel Değerlendirmesi 141

2. Cumhurbaşkanlığının 4 Nolu Kararnamesi ile Düzenlenen Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Kuruluş, Teşkilat, Görev, Yetki ve Sorumluluklarına İlişkin Usul ve Esasları ile 6200 sayılı DSİ Kanunu ve Bu Kanun Hükmünde Kararnamelerin değerlendirilmesi 142

3. Kararname ile Getirilen Su Tahsislerini Yapmak İfadesinin Değerlendirilmesi 144

4. Cumhurbaşkanlığının 4 Nolu Kararnamesi ile Düzenlenen Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Görev ve Yetkileri madde 121 de düzenlenmiştir 149

5. Genel Değerlendirme 154

H. Türkiye Su Enstitüsü (Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı 4 Nolu Kararnamesi Otuzüçüncü Bölüm) 156

1. Su Enstitüsünün Görevleri ve Değerlendirilmesi 157

I. 1053 Sayılı Belediye Teşkilâtı Olan Yerleşim Yerlerine İçme, Kullanma ve Endüstri Suyu Temini Hakkında Kanun 161

1. Kanun Maddeleri ve Değerlendirilmeleri 161

2. İçme ve Kullanma Suyu Temini ve Atıksu Hizmetlerine İlişkin Geleceğe Dönük Yatırım Yapma Yetkisinin DSİ’ye Verilmesinin Sonuçları 172

3. DSİ Tarafından Yapılan Yatırım Maliyetlerinin Belediyelerle Yapılan Protokoller ile Tahsil Edilmesinde Meydana Gelen Sıkıntılar ve Çözüm Yolları 173

J. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu 175

1. 5216 Sayılı Yasanın 7.maddesine Göre Büyükşehir Belediyelerinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları 76

a. Derelerin, taşkın koruma ve taşkın önleme kapsamında değerlendirilmesi 178

b. Dere Yatakları ile İlgili Yargıtay 1.Hukuk Dairesinin 12.05.2005 Tarihli 2005/1703E ve 2005/6037K sayılı
Kararı ve Kararın Değerlendirilmesi 180

c. Dere Yataklarında DSİ’nin ve Maliye Hazinesinin Sorumluluğu 182

d. Su Kanal İdarelerinin Dereler ve Tahliye Kanalları ile İlgili Sorumluluklarının Değerlendirilmesi 184

2. İlçe (…) Belediyelerinin Görev ve Yetkileri Şunlardır 185

K. 5393 Sayılı Belediye Kanunu 186

1. Belediyenin Görev ve Sorumlulukları (5393/14.maddesi) 187

2. Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları (5393/15.maddesi) 188

a. Genel Değerlendirme 192

L. 2560 Sayılı İSKİ Kanunu 195

1. İSKİ ve Su Kanal İdarelerinin Kuruluşu, Amaç ve Kapsamı ile Bir Kamu Kuruluşu Olması 195

a. Konuyla ilgili Uyuşmazlık Mahkemesinin 08.07.2024 tarihli 2024/51E ve 2024/295K sayılı kararı 196

2. 2560 Sayılı Kanun ile Kurulan İSKİ ve İSKİ Gibi Su Kanal İdarelerinin Görev ve Yetki ve Sorumlulukları: 200

a. 2560 sayılı İSKİ Kanununun 2/a Maddesinin Değerlendirilmesi 201

b. İçme ve Kullanma Suyu Temin Edilmesine İlişkin Aşamalar  201

c. Su Kaynaklarından ve Yeraltı Sularından İçme ve Kullanma Suyu Temininde DSİ’den İzin Alınıp
Alınmayacağının Değerlendirilmesi 205

d. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 2020/1906E ve 2021/1613K sayılı Kararı ve Kararın Değerlendirilmesi 210

e. 2560 sayılı İSKİ Kanunun 2/b-maddesinin Değerlendirilmesi 211

f. Su Kanal İdarelerinin Yağmur Sularının Uzaklaştırılmasına İlişkin Görev, Yetki ve Sorumluluklarının
Değerlendirilmesi 212

g. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na Göre Yağmur Sularının Uzaklaştırılması ve Yağmur Sularının Uzaklaştırılması ile Bağlantılı Olan Hizmetler ve Değerlendirilmesi 215

h. Yağmur Suları Uzaklaştırılırken Bu Suların Kullanılmasına ve Ekonomiye Kazandırılmasına Yönelik
Projelendirmelerin Yapılması ve Konunun Değerlendirilmesi 218

ı. Konuyla İlgili İçtihat Niteliğindeki Yargı Kararları ve Kararların Değerlendirilmesi 219

j. 2560 sayılı İSKİ Kanununun 2/c-maddesi ve Değerlendirilmesi  223

k. 2560 sayılı İSKİ Kanunun 2/e ve f-maddesi ve Bu Maddenin Değerlendirilmesi 225

3. 2560 Sayılı İSKİ Kanununda, İSKİ ve Su Kanal İdareleri Yönetimi 226

4. İSKİ ve su kanal idarelerinin Mali Kaynaklar ve Bütçesi: 229

5. İSKİ ve Su Kanal İdarelerinin Hak ve Muafiyetleri: 30

a. Su Kaynaklarının ve Su Havzalarının Korunması ile Suların Abonelere Ulaştırılmasının Sağlanması 230

b. Görev Yetki ve Sorumluluklar Kapsamında İmar Planlarının Hazırlanması Aşamasında Görüş Bildirmek,
Planlara İşlenmesi ile Etüt Plan ve Projelerinin Yapılmasını Sağlamak 230

c. Kullanılmış Suların ve Atıksuların Uzaklaştırılmasının Sağlanması 232

d. Su ve Kanalizasyon Durum Belgesi Ücreti ile Bağlantı ve İştirak Bedelinin Tahsili 234

e. Zararlı Suların Tasfiyesi 235

f. Kanalizasyon Şebekesine Verilemeyecek Atıklar ve Maddeler 235

g. Muafiyetler 237

7. 2560 Sayılı Kanununda Çeşitli Hükümler Başlığı Altında Düzenlenen Tarife Tespit Esasları 240

a. Yağmur sularının uzaklaştırılması 240

b. Devir işleri  242

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

I. YÖNETMELİKLER 243

A. Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik: 243

1. Yönetmeliğin Hukuki Dayanakları ve Değerlendirilmesi 243

2. Yönetmeliğin Amacı 248

3. İlkeler, Su Tahsisi Yapılamayacak Durumlar, Suyun Kullanım Öncelikleri 249

a. Suyu kullanım öncelikleri  249

b. İlkeler 250

b1. Tahsisler Su Kullanımlarında Öncelik Sırasına Uygun Olarak Yapılır 250

c. Su tahsisi yapılamayacak durumlar  253

d. Başvuru, İstenen Belgeler, Değerlendirme ve Su Tahsis Süresi 255

e. Tahsisin Geçerlilik Kazanması, Denetimi, Sona Ermesi, İptali, Değişiklik ve Yenileme Talepleri, İzinsiz SuKullanımı ve Sorumluluk 257

f. Yönetmeliğin 14.maddesinde; Tahsisin sona ermesi, iptali, değişiklik ve yenilenmesi taleplerine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.259

g. Yönetmeliğin 15.maddesinde İzinsiz su kullanımı yapılması halinde ne yapılacağı, yaptırımın ne olduğu
hususu düzenlenmiştir 260

h. Sorumluluk ve değerlendirmesi: 261

ı. Su tahsislerine ilişkin giderler 263

j. Diğer kamu kurum ve kuruluşları 263

k. Yürütme 264

B. Su Verimliliği Yönetmeliği 264

1. Amaç ve kapsam ve dayanak 264

a. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410 uncu maddesininbirinci fıkrasının (b) ve (e) bentleri: 265
b. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 421 inci maddesinin
birinci fıkrasının (a), (ç) ve (ğ) bentleri ile ikinci fıkrası; 266

c. Su verimliliği sistemi, Su verimliliği sisteminin kurulması ve uygulanması, Su verimliliği planlarının hazırlanması, onayı, izlenmesi ve güncellenmesi; 267

BEŞİNCİ BÖLÜM

I. SU VERİMLİLİĞİ VE SU TASARRUFUNUN SAĞLANMASINA İLİŞKİN TESPİTLER VE UYGULAMAYA İLİŞKİN ESASLAR:  271

A. Su Kaynaklarının Tespiti, Planlanması ve Projelendirilerek Kullanılmasının Sağlanması 271

B. Kayıp Kaçakların Önlenmesi ile Su Tasarrufu ve Su Verimliliğinin Sağlanması 272

C. Tarımsal sulamada su verimliliği ve su tasarrufu: 274

D. Su verimliliği ve su tasarrufunun sağlanması için kamu spotları oluşturularak halk bilinçlendirilmeli, insanların ihtiyaç miktarındaki suya erişim kolaylaştırılmalı, fazla tüketimlerin bedeli arttırılmalıdır.  274

E. Binalarda, sitelerde, otellerde, villalarda, meskenlerde, su tüketimini arttıracak projelere ve kullanımlara izin verilmemelidir. 275

F. Yağmur sularının uzaklaştırılmasında, yağmur sularının biriktirilmesi ve toplumsal ihtiyaçların karşılanması sağlanacak şekilde planlamaların yapılması gerekir. 276

ALTINCI BÖLÜM

I. YERALTI SULARININ ve SU KAYNAKLARININ KİRALANMASI 279

A. Yeraltı Suları Kanunu Gereğince Su Kiralamaları  279

1. Su kiralamaları özel sular ve genel sular yönüyle ayrı ayrı değerlendirilmelidir. 279

2. Su kaynaklarının kiralama işlemleri yapılırken irtifak hakkı kurularak kiralama işlemi yapılması; 280

3. Yeraltı sularının kiralanması: 280

a. 167 sayılı Yeraltı Suları Kanununun 4.maddesinde yeraltı sularının kiralanması düzenlenmiştir. 280

b. Yeraltı Suları Kanununa göre 281

B. Su Kiralamalarında Yetkili Kurumun Tespiti 281

1. Su kiralamalarına ilişkin 6360 Sayılı Kanun Gereğince İl Özel İdarelerinin ve Devir İşlemlerinin Değerlendirilmesi 281

2. Valilik bünyesindeki Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB) tarafından su kiralamalarının
yapılmasına ilişkin uygulamanın değerlendirilmesi 283

a. Valilik bünyesindeki Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB)’nın görevleri 283

3. Su kiralamaları ile ilgili olarak Muğla 3.İdare Mahkemesinin 2023/1139E ve 2024/32K sayılı kararı ve değerlendirilmesi 284

C. Su Kiralamalarında 2560 Sayılı İSKİ Kanununun ve 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun, 6360 Sayılı Kanunun Değerlendirilmesi 286

D. Konuyla İlgili Mahkeme Kararları ve Değerlendirilmesi 289

1. Su kiralamalarına ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin 2021/3186E ve 2025/636K sayılı kararı: 290

-KAYNAKÇA 293